Naselja u Općini


STARA GRADIŠKA | DONJI VAROŠ | GORNJI VAROŠ | GREĐANI | NOVI VAROŠ | PIVARE | USKOCI

 

Naselje Stara Gradiška^
Naselje Stara Gradiška ujedno je i administrativno sjedište istoimene Općine.

 

Stara Gradiška nalazi se na desnoj obali rijeke Save na nadmorskoj visini od 96 m. Prema popisu stanovništva iz 2001 godine broji 542 stanovnika u 171 domaćinstvu.

 

U Staroj Gradiški se nalazi područna škola Okučani koju pohađa oko 120 djece u osam razreda, poštanski ured, ambulanta primarne zaštite, župna crkva Sv. Mihovila.

 

Prva asocijacija na spomen imena Stara Gradiška koju ljudi imaju je ili Zatvor Stara Gradiška ili koncentracijski kamp za vrijeme NDH. No Stara Gradiška ima burnu i bogatu povijest a povijena događanja i razvoj rezultirali su tome da je ovdje bila smještena kaznionica.

 

Današnji izgled Stara Gradiška poprima za vrijeme nakon drugog svjetskog rata kada je ovdje osnovan kazneno popravni zavod. Grade se stambene jedinice za potrebe djelatnika samog zavoda ali gradi se i infrastruktura.

 

Tako danas Stara Gradiška izgleda kao mali gradić a zapravo je razvijan kao satelitsko naselje za potrebe samog zavoda.

 

Nakon Domovinskog rata, za kojeg je cijelo područje općine Stara Gradiška bilo okupirano, kreće i ponovni razvoj ovog naselja.

Naselje Donji Varoš^

Donji Varoš je smješten uz lijevu obalu rijeke Save 1 km sjeveroistočno od naselja Stara Gradiška. Prema popisu stanovništva iz 2001. godine u njemu živi 298 stanovnika. U naselju uz samu obalu Save smještena je kapela Sv. Jakova iz 19. stoljeća.

 

Spomenica župe Stara Gradiška o nastanku ovog sela piše:

 

„Ova tvrđava je prvobitno bila okružena nasipom i isprepletena drvenom ogradom. Kada se godine 1762. počela tvrđa graditi od čvrstih materijala, a stanovnici koji su ovdje stanovali nisu mogli čvrsto izgraditi svoje kuće kao što je traženo, morali su se iseliti iz ove utvrde. Stanovnici koji su u ovoj tvrđi stanovali zapadno (u zapadnom dijelu tvrđe), zvali su se Gorjanci, a oni prema istoku Doljanci. Gorjanci su sagradili kuće otprilike pola sata od tvrđave u blizini rijeke Mali Strug na zapadnoj strani koja je dobila ime Gornji Varoš, a Doljanci su sagradili kuće ispod tvrđave na istočnoj strani na udaljenosti od jednog kvadranta (četvrt sata) kod Save, a to područje se nazvalo Doljnji Varoš.“

 

Iako spomenica tvrdi da je vrijeme nastanka sela Gornji i Donji Varoš 1762. prema novijim povijesnim istraživanjima čini se da su ova sela nastala oko 1730. godine zbog proširenja tvrđave i njezine prenamjene.

 

Naselje Gornji Varoš^

Gornji Varoš je nastao između 1730. – 1735. godine. Naime, zbog proširenja postojeće tvrđave u Staroj Gradiški i zbog naglašavanja njezine vojne funkcije postojeći prostor unutar utvrde predviđen za naselje se smanjuje. Zbog toga stanovnici tvrđave Stara Gradiška bivaju prisiljeni se iseliti te tako nastaju naselja Gornji i Donji Varoš.

Gornji Varoš se nalazi 2 km. uzvodno od naselja Stara Gradiška. Površine je 20.6 km2 a broji 98 domaćinstava sa 293 stanovnika. Tipično ušoreno posavsko selo u kome se njegovi stanovnici pretežno bave poljoprivredom sa naglaskom na stočarstvo (mliječne krave). U Gornjem Varošu se nalazi kapela Sv. Ilije iz 19. stoljeća.

Naselje Gređani^

Naselje Gređani je smješteno 10 km sjeverozapadno od naselja Stara Gradiška. Prema popisu stanovništva iz 2001. godine naselje broji 445 stanovnika. Stanovnici se pretežno bave poljoprivredom.

 

Naselje Novi Varoš^

Novi Varoš se smjestio 6 km. sjeverno od naselja Stara Gradiška. Prema popisu stanovnika iz 2001. god. Imao je 181 stanovnika u 69 domaćinstava.

 

Novi Varoš je smješten na državnoj cesti D5 koja je zbog svojeg značaja i velike prometnosti imala veliki utjecaj na razvoj ovog naselja. Do početka domovinskog rata u ovom naselju je bilo pet ugostiteljskih objekata (restorana). Tijekom domovinskog rata ovo naselje je bilo potpuno uništeno. Nakon povratka selo je obnovljeno. U naselju Novi Varoš radi restoran s prenoćištem Složna Braća i benzinska postaja.

 

Spomenica župe Stara Gradiška o nastanku ovog sela piše:

 

„Nakon što su se iz tvrđave odselile ove dvije skupine (Gornji Varoš i Donji Varoš) i već sebi
sagradili kuće, u tvrđavi je ostalo još oko 40 dijelom trgovaca, dijelom zanatlija. A kada je godine 1785. Car Josip II obilazeći pogranična područja došao i u ovu tvrđavu, izvolio je milosno zatražiti da se oni koji su još ostali u tvrđavi u cijelosti prebroje i da im se odredi mjesto gdje će se naseliti. Tako su neki od preostalih u tvrđavi došli u Novu Gradišku, a drugi se naselili uz novu cestu prema Okučanima i tamo sagradili kuće a mjesto je dobilo naziv Novi Varoš.

Naselje Pivare^

Pivare su najmanje naselje u Općini Stara Gradiška. Smjestile su se 6 km sjevernoistočno od Stare Gradiške. Prema popisu iz 2001. godine u selu je živjelo 23 stanovnika. Prema nekim povijesnim saznanjima Pivare su možda najstarije naselje od svih naselja na općini.

 

Spomenica župe Stara Gradiška naselje Pivare spominje u ovom kontekstu:

 

Prije Leopolda I ovo mjesto gdje se sad nalazi tvrđava nije bilo naseljeno. a na udaljenosti jednog sata od tvrđave prema istoku iznad Pivara, gdje je nekad stajala velika pivovara, nalazi se omanji brežuljak koji su nekad zvali „Gereski podrumi ili Podrumi Grkova„ (Grčke Kuće). Tamo su se nastanili prvi stanovnici zbog trgovine a da bi se mogli braniti utvrdili su se s jedne strane tim brežuljkom na drugom dijelu rijekom koja se zove Starča, a na preostalom dijelu samo zemljanim nasipom i jednostavnom ogradom. To mjesto su zvali „Gradić“.

Naselje Uskoci^

Naselje na lijevoj obali Save površine 5,73 km2. Udaljeno je 1 km od općinskog središta. U naselju Uskoci prema popisu iz 2001. Godine živi 135 žitelja . Kroz naselje prolazi županijska cesta Ž4226. U samom naselju nalazi se župni dvor, centralno groblje sa kapelom SV. Roka i zgrada škole izgrađena 1889. godine.

 

Prema povijesnim izvorima mjesto Uskoci nastalo je 1739. godine kada su ga osnovale izbjeglice iz Bosne bježeći od Turaka, od tuda i porijeklo imena Uskoci od uskočiti.

 

Evo što kaže spomenica župe Stara Gradiška o nastanku sela Uskoci:

 

„Za vrijeme beogradskogmira godine 1739. Više porodica iz kraja Vrbaška (selo 6 km. Od Bosanske Gradiške) koje je udaljeno 2 sata hoda, a koji nisu više htjeli ostati pod turskim jarmom, prebjeglo je na naše područje i sebi sagradilo boravišta odmah iza moderne tvrđave prema zapadu između tvrđe i Gornjeg Varoša, a kako su se spasili bjekstvom, na slavenskom jeziku su ih nazvali uskoci. Tako se ove porodice zbog tog brzog bjekstva nazivaju uskočani, a njihovo područje zove se Uskoci ili Uskoke.“